१ जानेवारी २०२६
पुणे खबर संपादकीय वृत्त
१ जानेवारी १८१८. महाराष्ट्राच्या मातीतील एक असा दिवस, जो केवळ इतिहासाच्या पानांवर कोरला गेला नाही, तर ज्याने शोषितांच्या नशिबाची रेषाच बदलून टाकली. भीमा-कोरेगावची लढाई ही केवळ दोन सैन्यांमधील सत्तासंघर्ष नव्हता; तो अन्यायकारक व्यवस्थेविरुद्ध, अमानुष अस्पृश्यतेविरुद्ध आणि मानवी हक्कांसाठी दिलेला एक अभूतपूर्व ‘एलान-ए-जंग’ होता.
शौर्याची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
पेशवाईच्या काळात ज्या समाजाला मानवी जगण्यापासून वंचित ठेवण्यात आले होते, ज्यांच्या गळ्यात मडकी आणि कमरेला केरसुणी बांधून चालण्याची सक्ती केली जात होती, त्याच महार सैनिकांनी आपल्या शौर्याने इतिहास घडवला. सुमारे ५०० महार सैनिकांनी बलाढ्य अशा २८,००० पेशवे सैन्याचा आत्मविश्वासाने मुकाबला केला. हा लढा केवळ रणांगणावरचा नव्हता, तर शतकानुशतके लादलेल्या गुलामगिरीच्या बेड्या तोडण्यासाठी पुकारलेले बंड होते. रणांगणावर सांडलेल्या रक्ताच्या प्रत्येक थेंबाने हे सिद्ध केले की, पराक्रम हा जातीवर नाही तर धैर्यावर अवलंबून असतो.
प्रतीक आत्मसन्मानाचे आणि क्रांतीचे
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी या लढाईचे मर्म ओळखून १ जानेवारी १९२७ रोजी विजयस्तंभाला भेट दिली. तेव्हापासून हा विजयस्तंभ केवळ एक दगडी वास्तू न राहता सामाजिक क्रांतीचे आणि आत्मसन्मानाचे ऊर्जास्त्रोत बनला. आजही लाखो अनुयायी तिथे नतमस्तक व्हायला येतात, ते केवळ एका युद्धाचा विजय साजरा करण्यासाठी नाही, तर संविधानाने दिलेल्या समतेच्या आणि बंधुतेच्या मूल्यांची आठवण करण्यासाठी.
आजचे वास्तव: आव्हाने आणि संघर्षाचे स्वरूप.
२०० वर्षांनंतरही आज आपण जेव्हा मागे वळून पाहतो, तेव्हा चित्र बदललेले दिसते पण संघर्षाचे स्वरूप मात्र बदलले आहे. आज तलवारींऐवजी शब्दांच्या माध्यमातून, अफवांच्या आडोशाने आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून द्वेष पसरवला जात आहे. भीमा-कोरेगावचा इतिहास काही प्रस्थापित मानसिकतेच्या लोकांना आजही अस्वस्थ करतो, कारण हा इतिहास ‘श्रेष्ठत्वाच्या’ खोट्या मिथकांना सुरुंग लावतो.
आजचा वंचित समाज शिक्षण, नोकरी आणि प्रशासनात आपली ओळख निर्माण करत असताना, पुन्हा एकदा आरक्षणावरून किंवा जातीय अस्मितेवरून त्यांना लक्ष्य केले जाते. ही प्रवृत्ती लोकशाहीसाठी घातक आहे.
संपादकीय मत: बदलाचा संदेश.
‘भीमा-कोरेगाव’ हा वादाचा विषय नसून तो प्रेरणा घेण्याचा विषय आहे. जर आपण आज केवळ स्तंभाची पूजा केली आणि त्यामागचा ‘समतेचा विचार’ विसरलो, तर तो त्या हुतात्म्यांचा अपमान ठरेल. खऱ्या अर्थाने श्रद्धांजली तेव्हाच ठरेल जेव्हा आपण सामाजिक न्याय, संविधानिक मूल्ये आणि एकमेकांप्रती बंधुभाव जपण्यासाठी ठामपणे उभे राहू.
शौर्य हे जन्माने मिळत नाही, तर ते अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याच्या धैर्यातून जन्माला येते. भीमा-कोरेगावची ही ठिणगी प्रत्येक अन्यायाविरुद्धच्या लढ्यात मशाल बनून तेवत राहो, हीच आजच्या दिनी खरी अपेक्षा.
संपादक, रज्जाक साहेबलाल शेख “पुणे खबर” डिजिटल मिडिया 📞 ७०३८७२९३४३
